Immunosenescencja – co to jest?
Immunosenescencja to biologicznie postępujący i nieodwracalny proces starzenia się układu odpornościowego [1]. Prowadzi do stopniowego obniżenia jego sprawności, czego konsekwencją jest zmniejszona odporność na zakażenia i większa podatność osób starszych na choroby infekcyjne, takie jak grypa [2].
Mechanizm immunosenescencji
Immunosenescencja jest ściśle związana z inflammaging, czyli przewlekłym, jałowym stanem zapalnym o niskim nasileniu, typowym dla wieku podeszłego. Proces ten przebiega bez aktywnej infekcji i wiąże się z utrzymującą się aktywacją szlaków zapalnych oraz długotrwałym oddziaływaniem cytokin, co prowadzi do trwałego obciążenia układu odpornościowego i zaburzenia równowagi między mechanizmami obronnymi a reakcją zapalną [3]. Zmiany te dotyczą zarówno odporności nabytej, jak i wrodzonej, jednak mają odmienny charakter i znaczenie kliniczne [2,4,5].
Immunosenescencja a odporność nabyta (swoista)
Odporność nabyta, oparta na funkcji limfocytów T i B, ulega najbardziej wyraźnemu osłabieniu w procesie starzenia, co jest związane z zanikiem grasicy około 3% rocznie do wieku średniego i około 1% rocznie przez resztę życia [1]. Wraz z wiekiem zmienia się proporcja limfocytów i ich ilość, co prowadzi m.in. do słabszej reakcji na zakażenia czy obniżonej skuteczności szczepień [1,2,4,5].
Równocześnie dochodzi do zmniejszenia zdolności limfocytów B do wytwarzania przeciwciał oraz ograniczenia ich różnorodności, co przekłada się na mniej efektywną odpowiedź humoralną [1].
Odporność wrodzona (nieswoista) a immunosenescencja
Starzenie obejmuje również odporność wrodzoną, przede wszystkim na poziomie funkcjonalnym [2,3]. U osób starszych obserwuje się osłabienie aktywności komórek NK oraz zmniejszoną skuteczność eliminacji komórek zakażonych i nowotworowych [1,3,4].
W przypadku neutrofilów oraz monocytów/makrofagów dochodzi do obniżenia zdolności chemotaksji i fagocytozy, co dodatkowo ogranicza efektywność wczesnej, nieswoistej odpowiedzi immunologicznej [1,4,6].
Konsekwencje kliniczne immunosenescencji
Immunosenescencja prowadzi do istotnych konsekwencji klinicznych wynikających z obniżonej sprawności układu odpornościowego oraz jednoczesnego nasilenia przewlekłych procesów zapalnych (inflammaging) [1,3].
Immunosenescencja a szczepienia u seniorów
W przebiegu immunosenescencji szczepienia ochronne pozostają istotnym elementem profilaktyki zdrowotnej, mimo osłabionej odpowiedzi immunologicznej [1–3]. Szczególne znaczenie kliniczne w grupie seniorów mają szczepienia przeciw:
- grypie,
- zakażeniom pneumokokowym,
- półpaścowi,
- krztuścowi,
- COVID-19,
- zakażeniom wywoływanym przez RSV.
Wymienione choroby, oprócz powikłań mogą prowadzić do utraty samodzielności seniora [6,7].
Immunosenescencja a rola lekarza POZ
Rola lekarza POZ polega przede wszystkim na edukacji, ocenie ryzyka oraz właściwej komunikacji z seniorem w zakresie profilaktyki i szczepień, co nabiera szczególnego znaczenia w kontekście starzenia się społeczeństwa i zjawiska immunosenescencji [10,11].
Czy immunosenescencja jest zawsze patologią?
Starzenie się układu odpornościowego nie zawsze ma charakter wyłącznie niekorzystny. U części osób długowiecznych procesy immunosenescencji i inflammaging mogą pełnić funkcję adaptacyjną, pod warunkiem zachowania równowagi między mechanizmami pro- i przeciwzapalnymi [3]. Pomimo podwyższonego poziomu czynników prozapalnych, u tych osób obserwuje się jednocześnie sprawne mechanizmy przeciwzapalne, co pozwala utrzymać funkcjonalną odpowiedź immunologiczną i sprzyja zachowaniu zdrowia w podeszłym wieku [3].
Piśmiennictwo:
- Tylutka A, Zembroń-Łacny A. Starzenie się układu immunologicznego i jego konsekwencje dla zdrowia. Postepy Hig Med Dosw. 2020;74:260-271. doi:10.5604/01.3001.0014.3054
- Nitsch-Osuch A, Jankowski P, Kokoszka-Paszkot J, et al. Towards better protection of older people against influenza and its complications. Polish recommendations for HD influenza vaccine. Lekarz POZ. 2024;10(2):77-87.
- Witkowski JM, Bryl E. Starzenie się układu odpornościowego człowieka. Czy to zawsze jest dysfunkcja? Kosmos. 2023;72(4). doi:10.36921/kos.2023_2969
- Czarnogórski MC, Witkowski J, Zaucha J. Wpływ stresu proliferacyjnego na nabytą i wrodzoną odpowiedź immunologiczną. Journal of Transfusion Medicine and Hemostasis. 2023;16(2):97–102. doi:10.5603/jtm.95170.
- Liu, Z., Liang, Q., Ren, Y. et al. Immunosenescence: molecular mechanisms and diseases. Sig Transduct Target Ther 8, 200 (2023). https://doi.org/10.1038/s41392-023-01451-2
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/dlaczego-osoby-starsze-w-wieku-65-potrzebuja-szczepien-przeciw-grypie/, dostęp online: 16.12.2025
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepienia-osob-starszych/, dostęp online: 16.12.2025
- https://www.youtube.com/watch?v=yNX7j-IIXMc, dostęp online: 16.12.2025
- https://hematoonkologia.pl/informacje-dla-chorych/aktualnosci/id/7752-wirus-rsv-rosnace-zagrozenie-dla-starzejacego-sie-spoleczenstwa, dostęp online: 16.12.2025
- https://www.youtube.com/watch?v=YCq5zK3j5XU, dostęp online: 16.12.2025
- Małecka I, Wysocki J, Mastalerz-Migas A, Biesiada A, Neumann-Podczaska A, Kokoszka-Paszkot J, Targowski T. Szczepienia przeciwko grypie w populacji osób starszych w Polsce – podsumowanie sezonu 2024/2025. Potrzeba podjęcia pilnych działań w zakresie profilaktyki grypy wśród osób starszych. Gerontologia Polska. 2025;33:76-84.
