Co to jest rumień wędrujący?

Rumień wędrujący (erythema migrans) jest najczęstszą manifestacją kliniczną wczesnej fazy boreliozy z Lyme [1]. Chorobę wywołują krętki z rodzaju Borrelia — m.in. B. burgdorferi, B. afzelii, B. garinii — a ich głównym wektorem są kleszcze z rodzaju Ixodes [2,3].

Prawdopodobieństwo zakażenia boreliozą a czas żerowania kleszcza

Przyjmuje się, że do transmisji dochodzi zazwyczaj po 24–48 godzinach [2], a ryzyko w trzeciej dobie jest bliskie 100% [3]. Ryzyko zachorowania po pojedynczym ukłuciu przez zakażonego kleszcza, który pozostawał w skórze szacuje się na [1]:

  • 14,4% – ponad 24h
  • 1-2,6% – do 24 h.

Objawy dodatkowe przy rumieniu wędrującym

U części pacjentów z rumieniem wędrującym mogą wystąpić objawy grypopodobne, takie jak zmęczenie, ból głowy, gorączka, bóle mięśni i stawów oraz ogólne złe samopoczucie [2,3]. Dane wskazują, że objawy te zgłasza ok. 37% pacjentów w Europie; dla porównania w USA odsetek ten wynosi ok. 65% [1].

Kogo najczęściej dotyka rumień wędrujący?

Borelioza z Lyme występuje endemicznie na całym obszarze Polski. Przyjmuje się, że nie ma regionu całkowicie wolnego od zakażonych kleszczy [3,4]. Najwyższe wskaźniki zapadalności odnotowuje się jednak w Polsce wschodniej i północno-wschodniej, szczególnie w województwach podlaskim, lubelskim i warmińsko-mazurskim [4]. Wysoką zapadalność obserwowano również w województwie małopolskim [4].

Ryzyko kontaktu z zakażonym kleszczem ma charakter sezonowy. Najwięcej przypadków boreliozy odnotowuje się w III kwartale roku, czyli od lipca do września [3,4].

Różnice między rumieniem wędrującym a odczynem po ukąszeniu

Wystąpienie typowego rumienia wędrującego pozwala lekarzowi na rozpoznanie boreliozy i włączenie antybiotykoterapii bez konieczności wykonywania badań serologicznych [1,3]. W praktyce kluczowe jest więc odróżnienie zmiany sugerującej EM od miejscowego, niespecyficznego odczynu po ukąszeniu kleszcza.

Tabela 1. Na podstawie [1-4].

Pojedynczy a mnogi rumień wędrujący

U większości pacjentów rumień wędrujący występuje jako pojedyncza zmiana skórna w miejscu ukąszenia kleszcza. Rzadziej pojawiają się mnogie rumienie wędrujące, które mogą świadczyć o wczesnej rozsianej postaci boreliozy.

Tabela 2. Na podstawie [1-3].

Farmakoterapia rumienia wędrującego

Typowy obraz rumienia wędrującego pozwala lekarzowi na rozpoznanie boreliozy z Lyme i włączenie antybiotykoterapii bez konieczności wykonywania badań serologicznych [1,3]. Ma to znaczenie szczególnie we wczesnej fazie zakażenia, gdy wynik badania serologicznego może być fałszywie ujemny ze względu na tzw. okno serologiczne [1–3].

Tabela 3. Schematy leczenia u dorosłych według PTEiLChZ 2023 [1]

U dzieci dawki leków stosowanych w leczeniu rumienia wędrującego ustala się w przeliczeniu na masę ciała [1]:

  • Amoksycylina – 50 mg/kg mc. w 3 dawkach podzielonych.
  • Doksycyklina – 4,4 mg/kg mc. w 2 dawkach podzielonych; dopuszczalna od ukończenia 8. roku życia.
  • Aksetyl cefuroksymu – 30 mg/kg mc. w 2 dawkach podzielonych.

Na co uważać włączając doksycyklinę?

Zapisując pacjentowi doksycyklinę w leczeniu rumienia wędrującego, warto zwrócić uwagę na jej fototoksyczność. Pacjent powinien unikać ekspozycji na promieniowanie UV w trakcie kuracji oraz przez kilka dni po jej zakończeniu. Warto zalecić m.in. ochronę przeciwsłoneczną i odzież osłaniającą skórę [3].

Piśmiennictwo:

  1. Moniuszko-Malinowska A, Pancewicz S, Czupryna P i wsp. Recommendations for the diagnosis and treatment of Lyme borreliosis of the Polish Society of Epidemiologists and Infectious Disease Physicians [Zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych dotyczące diagnostyki i leczenia boreliozy z Lyme]. Przegl Epidemiol. 2023;77(2):251-280. doi:10.32394/pe.77.25.
  2. Smoleńska Ż, Matyjasek A, Zdrojewski Z. Borelioza — najnowsze rekomendacje w diagnostyce i leczeniu [Borreliosis — the latest recommendations on diagnosis and treatment]. Forum Reumatol. 2016;2(2):58-64.
  3. Kocbach-Przudzik A, Botulińska A, Markiewicz A, Owczarczyk-Saczonek AB, Kocbach P. Erythema migrans – diagnostic challenges, procedures, and treatment [Rumień wędrujący – problemy diagnostyczne, postępowanie i leczenie]. Dermatol Rev. 2019;106(6):625-633. doi:10.5114/dr.2019.92735.
  4. Paradowska-Stankiewicz I, Zbrzeźniak J, Skufca J i wsp. A retrospective database study of Lyme borreliosis incidence in Poland from 2015 to 2019: a public health concern. Vector Borne Zoonotic Dis. 2023;23(4):247-255. doi:10.1089/vbz.2022.0049.