Jakie zmiany w jamie ustnej i gardle przynosi wapowanie?
Wapowanie prowadzi do zmian w obrębie jamy ustnej i gardła wskutek bezpośredniej ekspozycji błony śluzowej na aerozol zawierający m.in. nikotynę, glikol propylenowy, glicerynę oraz substancje aromatyzujące [1–3].
Długotrwałe narażenie na te substancje może skutkować uszkodzeniem nabłonka oraz osłabieniem bariery śluzówkowej, co ułatwia penetrację drobnoustrojów i sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu [3].
Do najczęściej obserwowanych problemów w jamie ustnej należą [1–3]:
- podrażnienie błony śluzowej,
- suchość jamy ustnej (kserostomia) związana ze zmniejszoną produkcją śliny i jej składników ochronnych (m.in. IgA, lizozymu),
- zaburzenia równowagi mikrobiologicznej (dysbioza),
- zwiększone ryzyko próchnicy i chorób przyzębia [2].
Dostępne dane wskazują również, że przewlekła ekspozycja na aerozol e-papierosowy może nasilać procesy zapalne w obrębie błony śluzowej oraz sprzyjać zmianom o charakterze przednowotworowym, choć długoterminowe ryzyko onkologiczne nadal wymaga dalszych badań [3].
Wapowanie przynosi również inne konsekwencje ogólnoustrojowe, takie jak EVALI (ostry zespół uszkodzenia płuc wywołany używaniem papierosów elektronicznych lub produktów do waporyzacji).
Zmiany w obrębie dziąseł i tkanek przyzębia
Wapowanie nie jest obojętne dla zdrowia przyzębia. U użytkowników e-papierosów obserwuje się zmiany sprzyjające rozwojowi i progresji chorób przyzębia.
Do najważniejszych należą:
- Nasilenie przewlekłego stanu zapalnego – utrzymująca się odpowiedź zapalna prowadzi do degradacji tkanek podporowych zęba i osłabienia bariery śluzówkowej [3].
- Osłabienie odporności miejscowej – zmniejszenie ilości i jakości składników ochronnych śliny (m.in. IgA, lizozymu) sprzyja kolonizacji patogenów i utrudnia eliminację drobnoustrojów [2].
- Zwiększone ryzyko i szybsza progresja periodontopatii – u waperów obserwuje się większą utratę przyczepu łącznotkankowego oraz pogłębianie kieszonek dziąsłowych, co może prowadzić do utraty podparcia kostnego zębów [2].
- Upośledzenie procesów regeneracyjnych – składniki aerozolu wykazują działanie cytotoksyczne wobec komórek dziąsła, co zaburza gojenie i odbudowę tkanek [3].
- Zaburzenia mikrobiologiczne (dysbioza) – zmiany w składzie biofilmu sprzyjają utrwaleniu stanu zapalnego przyzębia [2].
E-papierosy a zęby
Wapowanie wpływa na środowisko jamy ustnej i może oddziaływać na strukturę zębów, zwiększając ryzyko zmian próchnicowych i uszkodzeń szkliwa.
W zakresie struktury i wyglądu zębów obserwuje się następujące zmiany, takie jak:
- demineralizacja, erozja i spadek twardości szkliwa [2],
- wzrost ryzyka uszkodzeń mechanicznych, np. pęknięć i ukruszeń zębów [1],
- przebarwienia zębów, jak również materiałów kompozytowych (wypełnień) oraz protez zębowych [2].
Wapowanie a mikrobiom jamy ustnej
Stosowanie e-papierosów prowadzi do istotnych zaburzeń równowagi mikrobiologicznej (dysbiozy), tworząc unikalny profil mikrobiomu, odmienny zarówno od osób niepalących, jak i palaczy tytoniu [1]. Zmiany te wynikają nie tylko z działania nikotyny, ale także z wpływu glikolu i gliceryny na architekturę biofilmu [1,2].
W składzie mikrobiomu obserwuje się:
- spadek liczby bakterii komensalnych, stabilizujących środowisko jamy ustnej [2],
- wzrost patogenów związanych z chorobami przyzębia [1,2],
- zwiększoną kolonizację grzybów z rodzaju Candida, sprzyjającą rozwojowi kandydozy [2],
- większą obecność bakterii oportunistycznych, w tym Haemophilus influenzae, co może nasilać stan zapalny nabłonka i zwiększać podatność na infekcje dróg oddechowych [2],
- zmiany w strukturze biofilmu, utrudniające jego usuwanie i sprzyjające przewlekłemu zapaleniu [1,2].
E-papierosy, poprzez uszkodzenie nabłonka oraz osłabienie miejscowej odpowiedzi immunologicznej, tworzą środowisko sprzyjające rozwojowi infekcji i utrudniają eliminację patogenów [3].
Pacjent palący e-papierosy – rola lekarza POZ
W kontakcie z pacjentem używającym e-papierosów, poza rozmową dotyczącą ograniczenia lub zaprzestania wapowania, można zaproponować mu postępowanie łagodzące zgłaszane dolegliwości.
W zależności od objawów możliwa jest rekomendacja:
- preparatów powlekających błonę śluzową jamy ustnej, w przypadku podrażnienia jamy ustnej i gardła, które według dostępnych danych dotyczy znacznego odsetka użytkowników e-papierosów [1],
- substytutów śliny, przy objawach kserostomii [1,2],
- preparatów wspierających remineralizację szkliwa, ze względu na zwiększone ryzyko demineralizacji i adhezji bakterii próchnicotwórczych [2].
Istotnym elementem opieki jest również zachęcanie do regularnych kontroli stomatologicznych oraz czujność w przypadku bólu, trudno gojących się zmian w jamie ustnej czy krwawienia z dziąseł. Warto pamiętać, że nikotyna – poprzez działanie obkurczające naczynia – może maskować objawy zapalenia przyzębia [4].
Piśmiennictwo:
- Holliday R., Chaffee B.W., Jakubovics N.S., Kist R., Preshaw P.M., Electronic Cigarettes and Oral Health, “Journal of Dental Research”, 2021.
- Cichońska D., Kusiak A., Goniewicz M.L., The Impact of E-Cigarettes on Oral Health—A Narrative Review, “Dentistry Journal”, 2024.
- Drugacz J., Bobrowski B., Kaziród F., Zmiany histologiczne w błonie śluzowej gardła: użytkownicy e-papierosów vs. osoby niepalące, “Gabinet Prywatny” (Polish medical review), 2025.
- Dumitratche MA, Ionescu E, Sfeatcu R, Ginghina O, Burcea Dragomiroiu GTA, Petre A. The pharmacist’s role in preventive and pharmaceutical treatment for oral diseases. Farmacia. 2016;64(6):966-969.
